Jetë

Ekspozimi i zgjatur ndaj zhurmës mund të nxisë një reagim të fortë biologjik në organizëm, i cili ndikon në funksionimin e zemrës, sistemin nervor dhe mund të shkaktojë gjithashtu çrregullime të gjumit.
Sistemi nervor reagon i pari ndaj zhurmës së fortë. Kur një person ekspozohet ndaj një niveli të lartë zhurme, truri e interpreton atë si kërcënim dhe aktivizon mekanizmin e njohur si “lufto ose ik”. Kjo çon në çlirimin e hormoneve të stresit nga gjëndrat mbiveshkore, siç janë kortizoli dhe adrenalina. 
Në planin afatshkurtër, një gjendje e tillë mund të çojë në lodhje mendore, vështirësi për t’u përqendruar, irritim dhe madje edhe dhimbje koke. Por nëse ky stimul është i zgjatur, ndodh një mbingarkesë e sistemit nervor, e cila më pas mund të ndikojë negativisht në cilësinë e gjumit dhe aftësinë e trupit për t’u rikuperuar.
Studime serioze kanë treguar se zhurma e qëndrueshme e mjedisit ndikon drejtpërdrejt në rritjen e presionit të gjakut dhe ritmin kardiak. Kjo do të thotë se nëse dikush ka ndonjë problem ekzistues me zemrën si tension i lartë, aritmi apo sëmundje të arterieve koronare, një ditë me zhurmë të vazhdueshme mund të jetë e mjaftueshme për të provokuar simptoma të lidhura me zemren. 
Mekanizmi është i njëjtë: hormonet e stresit shkaktojnë ngushtim të enëve të gjakut dhe rritje të presionit, gjë që e mbingarkon zemrën.
Trupi ynë funksionon sipas një ritmi natyral të brendshëm, të njohur si ritmi cirkadian, i cili kontrollohet nga hormone si melatonina. Kur gjatë ditës trupi është i ekspozuar ndaj zhurmës së lartë, rritet prodhimi i hormoneve të stresit si kortizoli. Këto hormone, të cilat janë të nevojshme në raste rreziku, e pengojnë trupin të prodhojë sasinë optimale të melatoninës në orët e mbrëmjes.
Ky ndërveprim hormonal shkakton një çekuilibër, që përkthehet në vështirësi për të rënë në gjumë apo qëndrimin në gjumë. Edhe nëse arrini të flini, sistemi nervor mund të mbetet në një gjendje të gjallëruar, si rezultat i aktivitetit të tepërt gjatë ditës. 
Kjo do të thotë se fazat kritike të gjumit që lidhen me kujtesën dhe ëndrrat dhe gjumi i thellë i rëndësishëm për riparimin e trupit mund të ndërpriten ose të jenë më të shkurtra. Rezultati është një gjumë i fragmentuar, i cili e lë trupin të papushuar, me trurin të lodhur dhe zemrën pa qetësim të mjaftueshëm.
Përtej kësaj, mungesa e gjumit cilësor pengon proceset e riparimit nervor dhe konsolidimit të kujtesës që ndodhin gjatë natës. Kjo ndikon në aftësinë tonë për t’u përqendruar, për të mbajtur mend informacion, por edhe për të përballuar stresin apo emocionet në ditën që pason

Trupi i njeriut është i ndërtuar për të reaguar menjëherë ndaj rrezikut. Ky mekanizëm biologjik, i njohur si “fight or flight” ose “lufto ose ik” i cili aktivizohet kur truri percepton një kërcënim dhe përgatit organizmin për mbijetesë. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se ky sistem nuk aktivizohet vetëm nga rreziku fizik. Edhe ekspozimi ndaj zhurmës mund të nxisë një reagim të fortë biologjik që ndikon në sistemin nervor, zemër dhe gjumë.
Sistemi nervor është zakonisht i pari që reagon ndaj zhurmës intensive. Kur një person ekspozohet ndaj niveleve të larta të zhurmës për periudha të gjata, truri e interpreton atë si një kërcënim potencial dhe aktivizon mekanizmin “lufto ose ik”. Si rezultat, gjëndrat mbiveshkore fillojnë të çlirojnë hormone stresi si adrenalina dhe kortizoli.
Këto hormone ndikojnë drejtpërdrejt në sistemin nervor autonom një rrjet që kontrollon funksionet automatike të trupit si rrahjet e zemrës, frymëmarrjen, tensionin e gjakut dhe vigjilencën. Aktivizimi i vazhdueshëm i këtij sistemi mund ta mbajë trurin në një gjendje të përhershme vigjilente, ku organizmi mbetet biologjikisht i përgatitur për rrezik edhe kur kërcënimi nuk ekziston më.
Në këtë gjendje, sistemi nervor bëhet më i ndjeshëm ndaj stimujve të jashtëm.Disa njerëz mund të përjetojnë:

• irritim të shtuar,
• mbingarkesë shqisore,
• ndjeshmëri ndaj zhurmës ose dritës,
• vështirësi për t’u relaksuar,
• dridhje apo tension muskulor,
• dhe lodhje neurologjike.

Neurologët shpjegojnë se ekspozimi i zgjatur ndaj stresit akustik mund të ndikojë edhe në mënyrën si truri përpunon informacionin. Kur sistemi nervor mbetet vazhdimisht i aktivizuar, truri shpenzon më shumë energji në monitorimin e mjedisit për kërcënime, gjë që mund të ulë përqendrimin, performancën mendore dhe aftësinë për rikuperim psikik.
Këto hormone shkaktojnë gjithashtu:

• rritje të rrahjeve të zemrës,
• tensionim të muskujve,
• frymëmarrje më të shpejtë,
• rritje të vigjilencës,
• dhe aktivizim të vazhdueshëm të sistemit nervor.

Në planin afatshkurtër, kjo mund të shkaktojë:

• lodhje mendore,
• irritim,
• vështirësi në përqendrim,
• mbingarkesë shqisore,
• dhe dhimbje koke.

Por kur zhurma vazhdon për orë të tëra apo përsëritet vazhdimisht, sistemi nervor mund të mbetet në një gjendje të vazhdueshme alarmi. Specialistët shpjegojnë se kjo mbingarkesë neurologjike mund të ndikojë drejtpërdrejt në cilësinë e gjumit dhe aftësinë e trupit për t’u rikuperuar.
Studime të ndryshme kanë treguar se zhurma e vazhdueshme e mjedisit mund të ndikojë edhe në sistemin kardiovaskular. Hormonet e stresit shkaktojnë ngushtim të enëve të gjakut dhe rritje të presionit arterial, duke e mbingarkuar zemrën. Për personat me probleme ekzistuese si tension i lartë, aritmi apo sëmundje të arterieve koronare, ekspozimi ndaj zhurmës intensive mund të provokojë simptoma kardiake ose përkeqësim të gjendjes.
Ekspertët theksojnë se ndikimi nuk ndalet vetëm gjatë ditës. Trupi funksionon sipas ritmit cirkadian — ora biologjike e brendshme që kontrollon gjumin dhe zgjimin. Kur organizmi kalon një ditë të tërë nën stres akustik, niveli i lartë i kortizolit mund të pengojë prodhimin normal të melatoninës në mbrëmje, hormonit që ndihmon trupin të bjerë në gjumë.
Si pasojë:

• bëhet më e vështirë të bini në gjumë,
• gjumi mund të fragmentohet,
• sistemi nervor mund të mbetet i “zgjuar” edhe gjatë natës,
• dhe fazat e thella të gjumit mund të ndërpriten.

Kjo është veçanërisht problematike sepse gjatë gjumit të thellë ndodhin procese të rëndësishme biologjike, përfshirë:

• riparimin nervor,
• konsolidimin e kujtesës,
• rikuperimin metabolik,
• dhe stabilizimin emocional.

Kur këto faza ndërpriten vazhdimisht, trupi mund të zgjohet i papushuar edhe në mungesë të simptomave të dukshme të stresit. Neurologët paralajmërojnë se mungesa kronike e gjumit cilësor mund të ndikojë në përqendrim, kujtesë, aftësinë për të përballuar emocionet dhe tolerancën ndaj stresit.
Kohëzgjatja e aktivizimit të mekanizmit “fight or flight” mund të ndryshojë në varësi të intensitetit të stresit, kohëzgjatjes së ekspozimit dhe ndjeshmërisë së sistemit nervor. Në situata normale, ky reagim aktivizohet për disa sekonda ose minuta dhe më pas sistemi nervor parasimpatik ndihmon trupin të rikthehet gradualisht në gjendje qetësie.
Megjithatë, kur organizmi ekspozohet vazhdimisht ndaj stresit si zhurma intensive, ankthi, tensioni emocional apo stimulimi i vazhdueshëm shqisor — sistemi nervor mund të mbetet i aktivizuar për orë, ditë apo edhe periudha më të gjata. Specialistët shpjegojnë se në këto raste trupi mund të qëndrojë në një gjendje të vazhdueshme vigjilence biologjike, ku nivelet e kortizolit dhe adrenalinës mbeten të rritura për më shumë kohë se sa është normale fiziologjikisht.
Për këtë arsye, specialistët rekomandojnë reduktimin e ekspozimit ndaj zhurmës së vazhdueshme, veçanërisht në orët e vona, si dhe krijimin e një ambienti më të qetë për sistemin nervor. Ndërsa reagimi “fight or flight” është një mekanizëm i rëndësishëm mbijetese, mbajtja e trupit në alarm të vazhdueshëm nga stresi akustik mund të ketë pasoja neurologjike dhe fiziologjike në afatgjatë.

Në vitin 1958, një reportazh i rrallë me ngjyra për Shqipërinë sjell pamje autentike të një vendi të mbyllur nga FM Images Albania. Ky dokument vizual ofron një dritare të jashtëzakonshme në jetën e përditshme të shqiptarëve nën regjimin komunist. Ngjyrat e gjalla dhe detajet e ruajtura me kujdes e bëjnë këtë reportazh një dëshmi unike historike, duke pasqyruar një Shqipëri të vitit 1958 ashtu siç ishte, përtej rrëfimeve zyrtare dhe imazheve bardhë e zi të zakonshme.
Youtube/FMImagesAlbania