Sport
Raporti vë në dukje se shumica dërrmuese e inovacionit, kapitalit dhe kapaciteteve teknologjike në fushën e IA-së është e përqendruar në vendet me të ardhura të larta, ndërsa vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme përballen me mungesë infrastrukture, aftësish dhe qasjeje në teknologji.
“IA nuk sjell zhvillim automatikisht,” thekson raporti. “Ndikimi i saj varet nga ndërtimi i themeleve digjitale që mundësojnë adoptimin dhe përshtatjen e saj.”
Sipas Bankës Botërore, vendet me të ardhura të larta zotërojnë rreth 90 për qind të modeleve kryesore të IA-së, start-upeve dhe investimeve me kapital sipërmarrës, ndonëse përfaqësojnë vetëm një pjesë të popullsisë globale. Në të kundërt, shumë vende në zhvillim kanë ende qasje të kufizuar në internet të shpejtë, energji të besueshme dhe shërbime cloud.
Edhe pse mjetet e inteligjencës artificiale gjeneruese, si ChatGPT, janë përhapur me shpejtësi globale, përdorimi mbetet shumë i pabarabartë. Në vendet e pasura, rreth një e katërta e përdoruesve të internetit kanë përdorur këto mjete, ndërsa në vendet me të ardhura të ulëta përqindja mbetet nën 1 për qind.
Raporti identifikon një trend premtues: rritjen e asaj që Banka Botërore e quan “IA e vogël” aplikacione të thjeshta, të përballueshme dhe të dizajnuara për pajisje të zakonshme si telefonat inteligjentë.
Këto zgjidhje tashmë po përdoren në sektorë kyç si arsimi, shëndetësia dhe bujqësia. Mësues, infermierë dhe fermerë në vende si India, Nigeria, Egjipti dhe Filipinet po përdorin IA-në si një “bashkëpunëtor” që rrit efikasitetin e punës, pa zëvendësuar rolin njerëzor.
Banka Botërore thekson se për të përfituar realisht nga inteligjenca artificiale, qeveritë duhet të investojnë në katër shtylla themelore, të njohura si “4C-të”:• Lidhshmëria (Connectivity) – internet i përballueshëm, energji e qëndrueshme dhe pajisje digjitale• Kapaciteti kompjuterik (Compute) – serverë, qendra të të dhënave dhe shërbime cloud• Konteksti (Context) – të dhëna dhe përmbajtje lokale, në gjuhët dhe realitetet kombëtare• Aftësitë (Competency) – njohuri digjitale dhe aftësi për përdorimin e IA-së
Pa këto themele, paralajmëron raporti, adoptimi i IA-së do të mbetet i kufizuar dhe i pabarabartë.
Ndikimi në tregun e punës
Raporti vëren se kërkesa për aftësi të lidhura me IA-në po rritet më shpejt në vendet me të ardhura të mesme sesa në vendet e pasura. Megjithatë, mungesa e programeve cilësore të trajnimit dhe emigrimi i talenteve po kufizojnë potencialin afatgjatë.
Në të njëjtën kohë, inteligjenca artificiale mund të automatizojë detyra rutinë dhe të ushtrojë presion mbi pagat, veçanërisht në profesionet e shërbimeve dhe administratës, duke rritur rrezikun e polarizimit të tregut të punës.
Banka Botërore u bën thirrje qeverive që të veprojnë shpejt dhe në mënyrë strategjike, duke përshtatur investimet në IA sipas nivelit të gatishmërisë së secilit vend. Prioritet duhet të kenë zgjerimi i internetit, sigurimi i kapaciteteve kompjuterike, reforma në arsim dhe politika për përdorim të përgjegjshëm të inteligjencës artificiale.
“IA përfaqëson një moment vendimtar për zhvillimin global,” thuhet në raport. “Me politikat e duhura, ajo mund të krijojë rritje gjithëpërfshirëse. Pa to, rrezikon të bëhet burim i ri pabarazie.”
Inteligjenca Artificiale rrezikon të thellojë pabarazinë globale pa investime urgjente
Inteligjenca artificiale (IA) po zhvillohet me një shpejtësi të jashtëzakonshme dhe ka potencialin të transformojë ekonomitë, tregun e punës dhe shërbimet publike në mbarë botën. Megjithatë, pa investime të qëllimshme në infrastrukturë dhe aftësi digjitale, përfitimet e IA-së rrezikojnë të mbeten të përqendruara vetëm në vendet e pasura, paralajmëron Banka Botërore në raportin e saj më të fundit Digital Progress and Trends Report 2025.Raporti vë në dukje se shumica dërrmuese e inovacionit, kapitalit dhe kapaciteteve teknologjike në fushën e IA-së është e përqendruar në vendet me të ardhura të larta, ndërsa vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme përballen me mungesë infrastrukture, aftësish dhe qasjeje në teknologji.
“IA nuk sjell zhvillim automatikisht,” thekson raporti. “Ndikimi i saj varet nga ndërtimi i themeleve digjitale që mundësojnë adoptimin dhe përshtatjen e saj.”
Sipas Bankës Botërore, vendet me të ardhura të larta zotërojnë rreth 90 për qind të modeleve kryesore të IA-së, start-upeve dhe investimeve me kapital sipërmarrës, ndonëse përfaqësojnë vetëm një pjesë të popullsisë globale. Në të kundërt, shumë vende në zhvillim kanë ende qasje të kufizuar në internet të shpejtë, energji të besueshme dhe shërbime cloud.
Edhe pse mjetet e inteligjencës artificiale gjeneruese, si ChatGPT, janë përhapur me shpejtësi globale, përdorimi mbetet shumë i pabarabartë. Në vendet e pasura, rreth një e katërta e përdoruesve të internetit kanë përdorur këto mjete, ndërsa në vendet me të ardhura të ulëta përqindja mbetet nën 1 për qind.
Raporti identifikon një trend premtues: rritjen e asaj që Banka Botërore e quan “IA e vogël” aplikacione të thjeshta, të përballueshme dhe të dizajnuara për pajisje të zakonshme si telefonat inteligjentë.
Këto zgjidhje tashmë po përdoren në sektorë kyç si arsimi, shëndetësia dhe bujqësia. Mësues, infermierë dhe fermerë në vende si India, Nigeria, Egjipti dhe Filipinet po përdorin IA-në si një “bashkëpunëtor” që rrit efikasitetin e punës, pa zëvendësuar rolin njerëzor.
Banka Botërore thekson se për të përfituar realisht nga inteligjenca artificiale, qeveritë duhet të investojnë në katër shtylla themelore, të njohura si “4C-të”:• Lidhshmëria (Connectivity) – internet i përballueshëm, energji e qëndrueshme dhe pajisje digjitale• Kapaciteti kompjuterik (Compute) – serverë, qendra të të dhënave dhe shërbime cloud• Konteksti (Context) – të dhëna dhe përmbajtje lokale, në gjuhët dhe realitetet kombëtare• Aftësitë (Competency) – njohuri digjitale dhe aftësi për përdorimin e IA-së
Pa këto themele, paralajmëron raporti, adoptimi i IA-së do të mbetet i kufizuar dhe i pabarabartë.
Ndikimi në tregun e punës
Raporti vëren se kërkesa për aftësi të lidhura me IA-në po rritet më shpejt në vendet me të ardhura të mesme sesa në vendet e pasura. Megjithatë, mungesa e programeve cilësore të trajnimit dhe emigrimi i talenteve po kufizojnë potencialin afatgjatë.
Në të njëjtën kohë, inteligjenca artificiale mund të automatizojë detyra rutinë dhe të ushtrojë presion mbi pagat, veçanërisht në profesionet e shërbimeve dhe administratës, duke rritur rrezikun e polarizimit të tregut të punës.
Banka Botërore u bën thirrje qeverive që të veprojnë shpejt dhe në mënyrë strategjike, duke përshtatur investimet në IA sipas nivelit të gatishmërisë së secilit vend. Prioritet duhet të kenë zgjerimi i internetit, sigurimi i kapaciteteve kompjuterike, reforma në arsim dhe politika për përdorim të përgjegjshëm të inteligjencës artificiale.
“IA përfaqëson një moment vendimtar për zhvillimin global,” thuhet në raport. “Me politikat e duhura, ajo mund të krijojë rritje gjithëpërfshirëse. Pa to, rrezikon të bëhet burim i ri pabarazie.”
Hapësirë e Sponsorizuar
Sport
Bitcoin në Rënie të Lirë
Sport
Sipas burimeve të Bloomberg, programi pritet të nisë deri në fund të vitit 2025 dhe do t’u mundësojë klientëve të sigurojnë kredi ose linja krediti duke vendosur peng kriptovalutat e tyre, pa qenë nevoja t’i shesin ato. JPMorgan do të përdorë kujdestarë të palëve të treta (third-party custodians) për ruajtjen e aseteve, duke shmangur mbajtjen direkte të kriptomonedhave në bilancin e vet.
Ky zhvillim pason vendimin e mëparshëm të bankës për të pranuar ETF-të e lidhura me kripto, si iShares Bitcoin Trust, si kolateral për disa lloje huash. Ky hap shihet si një nga integrimet më të rëndësishme të aseteve dixhitale në sektorin bankar amerikan.
Sipas Bloomberg, programi fillimisht do të jetë i disponueshëm vetëm për klientët institucionalë dhe të menaxhimit të pasurisë, ndërsa pjesëmarrja e klientëve individualë (retail) pritet të shtyhet për më vonë. Detajet operative si raporti hua/vlerë (LTV), normat e interesit dhe mekanizmat e rrezikut ende nuk janë bërë publike.
JPMorgan ka qenë ndër institucionet e para tradicionale që kanë zhvilluar një strategji të qëndrueshme ndaj teknologjisë blockchain. Banka ka krijuar JPM Coin, një monedhë dixhitale të bazuar në blockchain privat, që përdoret për transferta ndërbankare të menjëhershme mes klientëve institucionalë.
Përveç kësaj, ajo ka zhvilluar platformën Kinexys by JPMorgan, e cila ofron zgjidhje për pagesa të tokenizuara, clearing dhe settlement në kohë reale, si dhe eksperimente me depozita dixhitale të centralizuara (CBDC) në bashkëpunim me banka qendrore.
Ky hap i JPMorgan sinjalizon një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën se si institucionet tradicionale financiare e perceptojnë teknologjinë blockchain dhe asetet dixhitale. Ekspertët thonë se lëvizja mund të shërbejë si precedent për banka të tjera të mëdha, veçanërisht ndërsa rregulloret mbi përdorimin e kriptomonedhave si kolateral po bëhen më të qarta në SHBA dhe Evropë.
Gjiganti Bankar do të Lejojë Kredi me Bitcoin dhe Ethereum
Gjiganti bankar amerikan JPMorgan Chase & Co. po përgatitet të lejojë klientët institucionalë të përdorin Bitcoin dhe Ethereum si kolateral për hua, në një hap historik drejt integrimit të aseteve dixhitale në sistemin financiar tradicional, sipas një raporti të Bloomberg.Sipas burimeve të Bloomberg, programi pritet të nisë deri në fund të vitit 2025 dhe do t’u mundësojë klientëve të sigurojnë kredi ose linja krediti duke vendosur peng kriptovalutat e tyre, pa qenë nevoja t’i shesin ato. JPMorgan do të përdorë kujdestarë të palëve të treta (third-party custodians) për ruajtjen e aseteve, duke shmangur mbajtjen direkte të kriptomonedhave në bilancin e vet.
Ky zhvillim pason vendimin e mëparshëm të bankës për të pranuar ETF-të e lidhura me kripto, si iShares Bitcoin Trust, si kolateral për disa lloje huash. Ky hap shihet si një nga integrimet më të rëndësishme të aseteve dixhitale në sektorin bankar amerikan.
Sipas Bloomberg, programi fillimisht do të jetë i disponueshëm vetëm për klientët institucionalë dhe të menaxhimit të pasurisë, ndërsa pjesëmarrja e klientëve individualë (retail) pritet të shtyhet për më vonë. Detajet operative si raporti hua/vlerë (LTV), normat e interesit dhe mekanizmat e rrezikut ende nuk janë bërë publike.
JPMorgan ka qenë ndër institucionet e para tradicionale që kanë zhvilluar një strategji të qëndrueshme ndaj teknologjisë blockchain. Banka ka krijuar JPM Coin, një monedhë dixhitale të bazuar në blockchain privat, që përdoret për transferta ndërbankare të menjëhershme mes klientëve institucionalë.
Përveç kësaj, ajo ka zhvilluar platformën Kinexys by JPMorgan, e cila ofron zgjidhje për pagesa të tokenizuara, clearing dhe settlement në kohë reale, si dhe eksperimente me depozita dixhitale të centralizuara (CBDC) në bashkëpunim me banka qendrore.
Ky hap i JPMorgan sinjalizon një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën se si institucionet tradicionale financiare e perceptojnë teknologjinë blockchain dhe asetet dixhitale. Ekspertët thonë se lëvizja mund të shërbejë si precedent për banka të tjera të mëdha, veçanërisht ndërsa rregulloret mbi përdorimin e kriptomonedhave si kolateral po bëhen më të qarta në SHBA dhe Evropë.
Sport
Rizvanolli deklaroi se duke filluar nga 1 qershori, KEK do të furnizojë të gjitha ndërmarrjet që nuk kanë arritur të nënshkruajnë kontrata të reja me furnizues të tregut të lirë. Sipas saj, energjia për këto ndërmarrje është siguruar me një çmim mesatar prej 64.55 euro/MWh nga Bursa Shqiptare e Energjisë Elektrike (ALPEX).
Sipas Bajramit, çmimit prej 64.55 euro duhet t’i shtohen edhe një varg kostosh të tjera: kosto e transmetimit dhe fitimi i KOSTT-it, kosto dhe fitimi i distribuimit nga KEDS-i, kosto dhe fitimi i KEKO-s si faturues dhe inkasues, si dhe fitimi i vetë KEK-ut. Ajo paralajmëroi se kjo shifër vetëm sa do të rritet ditëve në vijim, duke theksuar se për datën 2 qershor çmimi në bursën ALPEX do të arrijë 99.87 euro për MWh.
Deklarata e Rizvanollit për furnizimin me energji shkakton reagimin e Bajramit: “64 euro nuk është çmimi final”
Një deklaratë e ministres së Ekonomisë, Artane Rizvanolli, ka nxitur reagimin e deputetes së LDK-së, Hykmete Bajrami, lidhur me çmimin dhe mënyrën e furnizimit me energji për ndërmarrjet që kanë dalë në tregun e lirë.Rizvanolli deklaroi se duke filluar nga 1 qershori, KEK do të furnizojë të gjitha ndërmarrjet që nuk kanë arritur të nënshkruajnë kontrata të reja me furnizues të tregut të lirë. Sipas saj, energjia për këto ndërmarrje është siguruar me një çmim mesatar prej 64.55 euro/MWh nga Bursa Shqiptare e Energjisë Elektrike (ALPEX).
Sipas Bajramit, çmimit prej 64.55 euro duhet t’i shtohen edhe një varg kostosh të tjera: kosto e transmetimit dhe fitimi i KOSTT-it, kosto dhe fitimi i distribuimit nga KEDS-i, kosto dhe fitimi i KEKO-s si faturues dhe inkasues, si dhe fitimi i vetë KEK-ut. Ajo paralajmëroi se kjo shifër vetëm sa do të rritet ditëve në vijim, duke theksuar se për datën 2 qershor çmimi në bursën ALPEX do të arrijë 99.87 euro për MWh.
Sport
Marrëveshja, e njoftuar pas negociatave të nivelit të lartë në Gjenevë, parashikon që SHBA të ulë tarifat ndaj importeve kineze nga 145% në 30%, ndërsa Kina do të ulë tarifat për produktet amerikane nga 125% në vetëm 10%.
Zyrtarët e të dyja palëve e përshkruan këtë si një “masë për ndërtimin e besimit” që synon të krijojë hapësirë për bisedime më të gjera tregtare dhe të shmangë përshkallëzime të mëtejshme.
Tregjet globale reaguan pozitivisht ndaj këtij zhvillimi, me indekset bursiere që shënuan rritje dhe çmimet e mallrave që u rritën mes optimizmit për bashkëpunim të ripërtërirë ekonomik mes dy ekonomive më të mëdha në botë.
SHBA dhe Kina Bien Dakord për Tarifat
Shtetet e Bashkuara dhe Kina kanë arritur marrëveshje për të ulur tarifat mbi mallrat e njëra-tjetrës për një periudhë 90-ditore, duke sinjalizuar një pauzë të rëndësishme në luftën e tyre tregtare.Marrëveshja, e njoftuar pas negociatave të nivelit të lartë në Gjenevë, parashikon që SHBA të ulë tarifat ndaj importeve kineze nga 145% në 30%, ndërsa Kina do të ulë tarifat për produktet amerikane nga 125% në vetëm 10%.
Zyrtarët e të dyja palëve e përshkruan këtë si një “masë për ndërtimin e besimit” që synon të krijojë hapësirë për bisedime më të gjera tregtare dhe të shmangë përshkallëzime të mëtejshme.
Tregjet globale reaguan pozitivisht ndaj këtij zhvillimi, me indekset bursiere që shënuan rritje dhe çmimet e mallrave që u rritën mes optimizmit për bashkëpunim të ripërtërirë ekonomik mes dy ekonomive më të mëdha në botë.
Sport
Në qendër të kësaj lëvizjeje qëndron Arabia Saudite, që deri tani ka udhëhequr me disiplinë përpjekjet për të mbajtur çmimet lart. Tani, prioriteti ka ndryshuar. Në vend të stabilitetit të çmimeve, strategjia e re fokusohet në forcimin e pozitës së tregut përballë konkurrencës, sidomos në një klimë ku disa shtete si Iraku dhe Kazakistani kanë prodhuar përtej kuotave të tyre. Në sfond, politika të paparashikueshme nga SHBA dhe luhatje gjeopolitike po i shtyjnë vendet e kartelit të veprojnë me më shumë vendosmëri për të ruajtur ndikimin e tyre.
Megjithatë, rritja e prodhimit nuk vjen pa kosto. Analistët paralajmërojnë se një ofertë e tejzgjatur në një treg me kërkesë të dobët mund të përshpejtojë rënien e çmimeve dhe të dëmtojë vendet eksportuese. E gjithë vëmendja tani është përqendruar tek takimi i ardhshëm i OPEC+, i cili do të mbahet më 28 maj. Në të, pritet të shqyrtohen rreziqet dhe mundësitë për të balancuar ndikimin në një treg gjithnjë e më të paparashikueshëm.
Rritja e furnizimit nga OPEC+ ul çmimet e naftës në tregjet botërore.
Pas muajsh kufizimesh të qëllimshme, OPEC+ ka vendosur të kthehet në një kurs prodhimi më agresiv, duke rritur me 411,000 fuçi në ditë furnizimin global për muajin qershor 2025. Ky është një tjetër hap në drejtim të largimit nga marrëveshja e shkurtimeve vullnetare prej 2.2 milionë fuçi në ditë, e miratuar në fund të vitit të kaluar. Por ky vendim vjen në një kohë paradoksale: çmimet e naftës janë në nivelin më të ulët të katër viteve të fundit, me Brent crude që kap shifrën kritike prej vetëm 61 dollarësh për fuçi.Në qendër të kësaj lëvizjeje qëndron Arabia Saudite, që deri tani ka udhëhequr me disiplinë përpjekjet për të mbajtur çmimet lart. Tani, prioriteti ka ndryshuar. Në vend të stabilitetit të çmimeve, strategjia e re fokusohet në forcimin e pozitës së tregut përballë konkurrencës, sidomos në një klimë ku disa shtete si Iraku dhe Kazakistani kanë prodhuar përtej kuotave të tyre. Në sfond, politika të paparashikueshme nga SHBA dhe luhatje gjeopolitike po i shtyjnë vendet e kartelit të veprojnë me më shumë vendosmëri për të ruajtur ndikimin e tyre.
Megjithatë, rritja e prodhimit nuk vjen pa kosto. Analistët paralajmërojnë se një ofertë e tejzgjatur në një treg me kërkesë të dobët mund të përshpejtojë rënien e çmimeve dhe të dëmtojë vendet eksportuese. E gjithë vëmendja tani është përqendruar tek takimi i ardhshëm i OPEC+, i cili do të mbahet më 28 maj. Në të, pritet të shqyrtohen rreziqet dhe mundësitë për të balancuar ndikimin në një treg gjithnjë e më të paparashikueshëm.
Sport
Marrëveshja mbulon burime të rëndësishme si litiumi, titani, grafiti dhe elementë të rrallë tokësor, të cilët janë të domosdoshëm për teknologjitë moderne, përfshirë automjetet elektrike, infrastrukturën e inteligjencës artificiale dhe sistemet mbrojtëse. Sipas kushteve të marrëveshjes, Ukraina ruan pronësinë e plotë mbi këto burime, ndërsa 50% e të ardhurave nga licencat e reja të shfrytëzimit do të kalojnë në fondin e përbashkët të rindërtimit.
Ky fond do të menaxhohet bashkërisht nga qeveria ukrainase dhe Korporata Ndërkombëtare për Financimin e Zhvillimit e SHBA-së (DFC), duke u përpjekur të tërheqë kapital të huaj në projektet e infrastrukturës, energjisë dhe teknologjisë në Ukrainë. Marrëveshja nuk përfshin asnjë detyrim borxhi për Ukrainën, duke e paraqitur atë si një partneritet të drejtë ekonomik, jo si ndihmë financiare klasike.
Marrëveshja vjen pas muajsh negociatash intensive dhe është parë si një shenjë e qartë e angazhimit afatgjatë të SHBA-së për mbështetjen e një Ukrainë të lirë, sovrane dhe të begatë.
SHBA dhe Ukraina nënshkruajnë marrëveshjen për mineralet kritike
Shtetet e Bashkuara dhe Ukraina nënshkruan një marrëveshje të shumëpritur që synon të forcojë bashkëpunimin ekonomik dhe strategjik mes dy vendeve. Marrëveshja përfshin krijimin e Fondit të Investimeve për Rindërtimin SHBA–Ukrainë, një iniciativë që ka për qëllim të kanalizojë investime ndërkombëtare drejt rindërtimit të Ukrainës pas luftës, duke i dhënë në të njëjtën kohë kompanive amerikane akses preferencial në burimet natyrore të çmuara të Ukrainës.Marrëveshja mbulon burime të rëndësishme si litiumi, titani, grafiti dhe elementë të rrallë tokësor, të cilët janë të domosdoshëm për teknologjitë moderne, përfshirë automjetet elektrike, infrastrukturën e inteligjencës artificiale dhe sistemet mbrojtëse. Sipas kushteve të marrëveshjes, Ukraina ruan pronësinë e plotë mbi këto burime, ndërsa 50% e të ardhurave nga licencat e reja të shfrytëzimit do të kalojnë në fondin e përbashkët të rindërtimit.
Ky fond do të menaxhohet bashkërisht nga qeveria ukrainase dhe Korporata Ndërkombëtare për Financimin e Zhvillimit e SHBA-së (DFC), duke u përpjekur të tërheqë kapital të huaj në projektet e infrastrukturës, energjisë dhe teknologjisë në Ukrainë. Marrëveshja nuk përfshin asnjë detyrim borxhi për Ukrainën, duke e paraqitur atë si një partneritet të drejtë ekonomik, jo si ndihmë financiare klasike.
Marrëveshja vjen pas muajsh negociatash intensive dhe është parë si një shenjë e qartë e angazhimit afatgjatë të SHBA-së për mbështetjen e një Ukrainë të lirë, sovrane dhe të begatë.
Sport
Rritja e shpejtë ekonomike e Kalifornisë, e cila arriti në 6% gjatë vitit 2024, e ka ndihmuar të tejkalojë jo vetëm Japoninë, por edhe ritmet e rritjes të vetë ekonomisë amerikane (5.3%), si dhe ato të Kinës (2.6%) dhe Gjermanisë (2.9%). Suksesi ekonomik i shtetit më të populluar amerikan mbështetet në sektorë të fuqishëm si teknologjia, industria e argëtimit, prodhimi dhe bujqësia.
Guvernatori Gavin Newsom theksoi këtë arritje si një dëshmi e potencialit të Kalifornisë dhe kontributit të saj të madh në ekonominë amerikane. Ai gjithashtu përmendi se shteti i Kalifornisë kontribuon me mbi 83 miliardë dollarë më shumë në buxhetin federal sesa merr nga ai, gjë që e vendos atë në një pozitë të veçantë në nivel kombëtar.
Kalifornia kalon Japoninë: Bëhet ekonomia e katërt më e madhe në botë
Kalifornia ka tejkaluar Japoninë dhe tani zyrtarisht mban vendin e katërt në renditjen e ekonomive më të mëdha në botë, sipas të dhënave më të fundit nga Fondi Monetar Ndërkombëtar dhe Byroja Amerikane për Analiza Ekonomike. Me një Prodhim të Brendshëm Bruto (PBB) prej 4.1 trilionë dollarësh në vitin 2024, Kalifornia ka lënë pas Japoninë, e cila pati një PBB prej 4.02 trilionë dollarësh.Rritja e shpejtë ekonomike e Kalifornisë, e cila arriti në 6% gjatë vitit 2024, e ka ndihmuar të tejkalojë jo vetëm Japoninë, por edhe ritmet e rritjes të vetë ekonomisë amerikane (5.3%), si dhe ato të Kinës (2.6%) dhe Gjermanisë (2.9%). Suksesi ekonomik i shtetit më të populluar amerikan mbështetet në sektorë të fuqishëm si teknologjia, industria e argëtimit, prodhimi dhe bujqësia.
Guvernatori Gavin Newsom theksoi këtë arritje si një dëshmi e potencialit të Kalifornisë dhe kontributit të saj të madh në ekonominë amerikane. Ai gjithashtu përmendi se shteti i Kalifornisë kontribuon me mbi 83 miliardë dollarë më shumë në buxhetin federal sesa merr nga ai, gjë që e vendos atë në një pozitë të veçantë në nivel kombëtar.
Sport
Shumë investitorë po e shohin arin si një strehë të sigurt për kapitalin e tyre. Fondet e shkëmbyera (ETFs) që mbështeten në ar kanë raportuar nivelet më të larta të mbajtjeve që nga shtatori i vitit 2023, duke dëshmuar një interes të madh për këtë metal të çmuar.
Analistët paralajmërojnë se nëse kjo tendencë vazhdon, çmimi i arit mund të rritet edhe më tej gjatë muajve në vijim. Disa projeksione e vendosin çmimin e arit deri në 3,700 dollarë për ons deri në fund të vitit 2025, nëse tensionet ekonomike dhe politike nuk zbuten.
Kjo lëvizje e fundit në tregjet e arit është një tregues i qartë i klimës globale të pasigurisë dhe i rolit të pandryshuar që ari luan si një aset tradicional për ruajtjen e vlerës në kohë krizash.
Rekord Historik i Arit: Arrin mbi 3,500 Dollarë
Çmimi i arit ka arritur një rekord të ri historik, duke kaluar për herë të parë pragun e 3,500 dollarëve për ons. Të martën, më 22 prill 2025, ari preku vlerën prej 3,500.00 dollarë për ons në tregjet ndërkombëtare, duke shënuar një rritje mbi 30% që nga fillimi i këtij viti.Shumë investitorë po e shohin arin si një strehë të sigurt për kapitalin e tyre. Fondet e shkëmbyera (ETFs) që mbështeten në ar kanë raportuar nivelet më të larta të mbajtjeve që nga shtatori i vitit 2023, duke dëshmuar një interes të madh për këtë metal të çmuar.
Analistët paralajmërojnë se nëse kjo tendencë vazhdon, çmimi i arit mund të rritet edhe më tej gjatë muajve në vijim. Disa projeksione e vendosin çmimin e arit deri në 3,700 dollarë për ons deri në fund të vitit 2025, nëse tensionet ekonomike dhe politike nuk zbuten.
Kjo lëvizje e fundit në tregjet e arit është një tregues i qartë i klimës globale të pasigurisë dhe i rolit të pandryshuar që ari luan si një aset tradicional për ruajtjen e vlerës në kohë krizash.
Sport
Kina aktualisht përbën mbi 70% të prodhimit botëror të mineraleve të rralla. Këto janë materiale të domosdoshme për prodhimin e turbinave me erë, automjeteve elektrike, telefonëve të mençur, gjysmëpërçuesve dhe pajisjeve ushtarake. Ndër mineralet më të rëndësishme janë ato që përmbajnë neodim, disprozium dhe praseodim.
Edhe më shqetësuese është dominanca e Kinës në përpunimin industrial, ku mbi 90% e kapacitetit global për rafinimin dhe ndarjen e këtyre mineraleve ndodhet brenda territorit të saj. Kjo do të thotë se edhe nëse minerale të rralla nxirren në vende të tjera, ato shpesh dërgohen në Kinë për përpunim, për shkak të infrastrukturës së avancuar dhe përvojës së gjatë teknologjike.
Kjo i jep Pekinit një avantazh strategjik të fuqishëm, veçanërisht kundrejt vendeve që varen nga këto materiale për teknologji të ndjeshme dhe për pajisje ushtarake. Vendosja e kufizimeve të eksportit nga Kina në disa prej këtyre mineraleve ka ngritur alarmin në tregjet ndërkombëtare.
Për të zvogëluar varësinë nga Kina, vende si Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian po ndërmarrin hapa për të diversifikuar burimet dhe për të zhvilluar kapacitete të brendshme për përpunimin e mineraleve të rralla.
Edhe pse përpjekjet për të ndërtuar një zinxhir furnizimi të pavarur janë intensifikuar, ekspertët paralajmërojnë se ky proces do të kërkojë kohë të konsiderueshme dhe investime të mëdha. Në një kohë kur bota po orienton zhvillimin drejt energjisë së pastër dhe teknologjive të qëndrueshme, sigurimi i një furnizimi të qëndrueshëm dhe të besueshëm me minerale të rralla po kthehet në një prioritet strategjik global.
Monopoli i Heshtur: 90% e Përpunimit të Mineraleve të Rralla në Duart e Pekinit
Kontrolli i Kinës mbi zinxhirin global të furnizimit me minerale të rralla ka ngritur shqetësime të thella, veçanërisht për ndikimin e tij në sektorët strategjikë të energjisë, teknologjisë dhe mbrojtjes, në një kohë kur kërkesa për këto resurse po rritet në mënyrë të vazhdueshme.Kina aktualisht përbën mbi 70% të prodhimit botëror të mineraleve të rralla. Këto janë materiale të domosdoshme për prodhimin e turbinave me erë, automjeteve elektrike, telefonëve të mençur, gjysmëpërçuesve dhe pajisjeve ushtarake. Ndër mineralet më të rëndësishme janë ato që përmbajnë neodim, disprozium dhe praseodim.
Edhe më shqetësuese është dominanca e Kinës në përpunimin industrial, ku mbi 90% e kapacitetit global për rafinimin dhe ndarjen e këtyre mineraleve ndodhet brenda territorit të saj. Kjo do të thotë se edhe nëse minerale të rralla nxirren në vende të tjera, ato shpesh dërgohen në Kinë për përpunim, për shkak të infrastrukturës së avancuar dhe përvojës së gjatë teknologjike.
Kjo i jep Pekinit një avantazh strategjik të fuqishëm, veçanërisht kundrejt vendeve që varen nga këto materiale për teknologji të ndjeshme dhe për pajisje ushtarake. Vendosja e kufizimeve të eksportit nga Kina në disa prej këtyre mineraleve ka ngritur alarmin në tregjet ndërkombëtare.
Për të zvogëluar varësinë nga Kina, vende si Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian po ndërmarrin hapa për të diversifikuar burimet dhe për të zhvilluar kapacitete të brendshme për përpunimin e mineraleve të rralla.
Edhe pse përpjekjet për të ndërtuar një zinxhir furnizimi të pavarur janë intensifikuar, ekspertët paralajmërojnë se ky proces do të kërkojë kohë të konsiderueshme dhe investime të mëdha. Në një kohë kur bota po orienton zhvillimin drejt energjisë së pastër dhe teknologjive të qëndrueshme, sigurimi i një furnizimi të qëndrueshëm dhe të besueshëm me minerale të rralla po kthehet në një prioritet strategjik global.