Ekonomi

Monedha e eurozonës ka rënë në nivelin më të ulët në dy vitet e fundit, duke rrezikuar të arrijë barazimin me dollarin amerikan, ndërsa treguesit ekonomikë tregojnë një ngadalësim të ndjeshëm. Dobësimi i euros reflekton shqetësimet për rritjen ekonomike të ngadaltë dhe efektet e inflacionit të lartë, të cilat po ndikojnë në sektorët kryesorë të prodhimit dhe shërbimeve. Rezultatet e sondazheve tregojnë një rënie të vazhdueshme të aktivitetit ekonomik në shumë vende anëtare të eurozonës, duke përforcuar pritshmëritë për masa të mëtejshme monetare nga Banka Qendrore Evropiane (BQE). Analistët financiarë paralajmërojnë se, nëse dobësimi i euros vazhdon, arritja e paritetit me dollarin mund të ndodhë shumë shpejt. Kjo do të ishte hera e parë që monedha e përbashkët bie në këtë nivel në më shumë se dy dekada. Pariteti mund të ketë pasoja të rëndësishme për tregtinë ndërkombëtare, duke rritur koston e importeve për vendet e eurozonës, por duke bërë eksportet më konkurruese në tregjet globale. Ky zhvillim ndodh në një kohë kur ekonomitë kryesore globale po përballen me sfida të ngjashme, por eurozona duket se është veçanërisht e prekshme. Investitorët po ndjekin nga afër veprimet e ardhshme të BQE-së, e cila përballet me presionin për të balancuar rritjen ekonomike dhe inflacionin. Dobësimi i vazhdueshëm i euros mund të ketë ndikim të gjerë në tregjet globale dhe në politikat ekonomike të ardhshme të rajonit.

Kosova po përballet me një rritje të ndjeshme të importeve nga Kina, duke reflektuar një varësi në rritje nga mallrat kineze. Të dhënat e fundit ekonomike tregojnë një trend të vazhdueshëm rritës të importit të mallrave nga Kina, duke përfshirë edhe vitin 2024 deri në muajin tetor. Në vitin 2021, vlera totale e mallrave të importuara nga Kina ishte 452 milionë euro. Në vitin 2022, kjo shifër u rrit në 548 milionë euro, duke shënuar një rritje të ndjeshme prej mbi 21%. Në vitin 2023, importet nga Kina arritën në 650 milionë euro, një rritje tjetër prej 18.5% krahasuar me vitin e kaluar. Në vitin 2024 (deri në tetor), vlera e importeve nga Kina ka arritur në 614.7 milionë euro, duke treguar se trendi i lartë i varësisë nga mallrat kineze po vazhdon. Krahasimi i peshës neto të mallrave të importuara tregon një dimension të rëndësishëm të kësaj rritjeje. Pesha neto e mallrave të importuara nga Kina është rritur ndjeshëm. Kjo tregon se rritja nuk është vetëm rezultat i inflacionit apo rritjes së çmimeve, por edhe i një volumit më të madh të mallrave të importuara. Ky fakt nënvizon rritjen e madhe të kërkesës për mallrat kineze në Kosovë.

Rritja e inflacionit ka çuar në shtimin e borxhit të ekonomive familjare, me shumë familje kosovare që po mbështeten në kredi dhe karta krediti për të përmbushur nevojat financiare. Për të përballuar ndikimin e inflacionit, qytetarët po përdorin kartat e kreditit për të mbuluar kostot e rritura të jetesës. Vështirësitë financiare janë të dukshme, me shumë njerëz që raportojnë shkurtimin e shpenzimeve dhe vonesa në pagesën e faturave. Në vitet e fundit, kreditë konsumatore janë rritur ndjeshëm. Sipas të dhënave më të fundit, deri në shtator 2023, borxhi i konsumatorëve kishte arritur në 450.2 milionë euro, duke shënuar një rritje prej 7.1% krahasuar me vitin e kaluar. Edhe borxhi për kartat e kreditit ka parë një rritje të dukshme. Në vitin 2020, borxhi për kartat e kreditit ishte 88.2 milionë euro, ndërsa deri në shtator 2023, kjo shumë kishte arritur në 112.5 milionë euro. Përballë presioneve inflacioniste, qytetarët janë mbështetur në kartat e kreditit si një burim fleksibël dhe i menjëhershëm i financave, duke reflektuar varësinë në rritje ndaj kredive për të përballuar sfidat ekonomike.

Fabio Panetta, anëtar i Këshillit Drejtues të Bankës Qendrore Evropiane (ECB), ka bërë thirrje për një ndryshim në qasjen e politikave monetare të institucionit, duke theksuar nevojën për veprime më të parashikueshme dhe të fokusuara në rritjen ekonomike. Duke folur në një konferencë në Universitetin Bocconi në Milano, Panetta nënvizoi rëndësinë e adaptimit të politikave monetare ndaj realiteteve të reja ekonomike, ndërsa inflacioni në eurozonë ka filluar të stabilizohet dhe ndikimet e pandemisë COVID-19 po shuhen gradualisht. Panetta argumentoi se kushtet aktuale ekonomike kërkojnë një ndryshim drejt normave të interesit që janë "neutrale ose ekspansioniste", duke sugjeruar se politika monetare kufizuese nuk është më e përshtatshme. Ai theksoi se inflacioni është afër objektivit të vendosur prej 2% nga ECB, ndërsa kërkesa e brendshme mbetet e dobët. Sipas tij, ekziston rreziku që, pa masa të qëndrueshme për nxitjen e aktivitetit ekonomik, inflacioni mund të bjerë nën objektivin e dëshiruar, duke krijuar sfida të reja për ekonominë. "Inflacioni është afër objektivit tonë, por pa një rikuperim të qëndrueshëm të kërkesës dhe investimeve, inflacioni mund të fillojë të bjerë, duke na vendosur përballë një skenari të padëshiruar deflacioni," tha Panetta. Në këtë kontekst, ai përmendi se ECB-ja ka ndërmarrë disa ulje të normave të interesit gjatë muajve të fundit, me uljen e fundit në tetor që uli normën e depozitave në 3.25%. Duke shpjeguar më tej, Panetta bëri thirrje për transparencë dhe udhëzime më të qarta mbi politikat e ardhshme monetare të ECB-së. Ai theksoi rëndësinë e krijimit të një mjedisi më të sigurt për investitorët dhe konsumatorët, duke ofruar sinjale të qarta mbi qëllimet dhe veprimet e ardhshme të bankës. Sipas tij, një strategji më e parashikuese mund të ndihmojë në stabilizimin e pritjeve të tregut, duke krijuar një bazë më solide për rritje ekonomike. Në fjalimin e tij, Panetta vuri në dukje se politika monetare duhet të jetë e koordinuar me politikat fiskale për të maksimizuar efektet pozitive. Ai bëri thirrje për masa të koordinuara që të synojnë rritjen e produktivitetit dhe përshpejtimin e investimeve, veçanërisht në sektorë strategjikë si ai i tranzicionit të gjelbër dhe dixhitalizimit. Në përfundim, Panetta theksoi se stabiliteti ekonomik i eurozonës mbështetet në aftësinë e ECB-së për të qenë fleksibël dhe e gatshme për të përballuar sfidat e ndryshme makroekonomike. Ai apeloi për veprime të shpejta dhe të mirëvendosura për të mbështetur një rikuperim të qëndrueshëm ekonomik dhe për të siguruar që inflacioni të mbetet në nivelin e synuar afatgjatë.