Ekonomi

Marrëdhëniet tregtare midis Bashkimit Evropian dhe Kinës vazhduan të jenë të fuqishme, me vëllime të mëdha importi dhe eksporti, por me një pabarazi të dukshme që vijon të thellohet në dëm të BE-së. Tregtia në mallra midis dy palëve për vitin 2024 arriti një total prej rreth 731 miliardë euro, duke përfshirë një deficit prej më shumë se 300 miliardë euro për bllokun evropian.
Gjatë vitit 2024, BE-ja eksportoi mallra në Kinë me vlerë 213.3 miliardë euro dhe importoi mallra nga Kina me vlerë 517.8 miliardë euro. Krahasuar me vitin 2023, eksportet ranë me 4.5%, ndërsa importet u ulën lehtë me 0.5%.
Në periudhën 2014–2024, importet e BE-së nga Kina janë rritur me 101.9%, ndërsa eksportet janë rritur me 47.0%. Kjo tregon një shkallë të pabarabartë rritjeje dhe thekson sfidën e vazhdueshme për të krijuar një marrëdhënie tregtare më të balancuar mes dy partnerëve.
Mallrat më të rëndësishme që BE-ja importoi nga Kina përfshijnë pajisje telekomunikimi dhe audio, kompjuterë personal, pajisje zyre dhe makineri elektrike. Ndërkohë, eksportet kryesore të BE-së drejt Kinës përfshijnë makineri të rënda, automjete dhe pjesë këmbimi për automjete.
Përveç tregtisë në mallra, marrëdhëniet ekonomike BE-Kinë karakterizohen edhe nga shkëmbime të rëndësishme investimesh. Vlera kumulative e investimeve të huaja direkte (FDI) të BE-së në Kinë nga viti 2000 arriti në 177 miliardë euro në tremujorin e parë të vitit 2024. Tre sektorët kryesorë të investimeve ishin: industria automobilistike, materialet bazë dhe makineritë.
Ndërkohë, vlera kumulative e investimeve kineze në vendet e BE-27 për të njëjtën periudhë arriti në 143 miliardë euro. Investimet kineze janë përqendruar kryesisht në tre sektorë kryesorë: automobilistikë, shëndetësi, farmaceutikë dhe bioteknologji, si dhe teknologji të informacionit dhe komunikimit.
Në sfondin e këtyre shifrave, udhëheqësit evropianë kanë theksuar rëndësinë e një tregtie më të drejtë dhe të barabartë me Kinën, duke kërkuar masa konkrete për të adresuar barrierat e brendshme që përballen kompanitë evropiane në tregun kinez.
BE-ja vazhdon të mbetet një nga partnerët kryesorë ekonomik të Kinës, ndërsa Kina është një nga tregjet më të rëndësishme për produktet dhe teknologjitë evropiane. Megjithatë, çështje të tilla si mbrojtja e pronësisë intelektuale, subvencionet shtetërore dhe mungesa e aksesit të barabartë në tregun kinez mbeten sfida kryesore për një bashkëpunim të qëndrueshëm ekonomik.

Donald Trump kërcënoi se SHBA do të vendosë një tarifë shtesë prej 50% mbi importet nga Kina, nëse Kina nuk tërheq menjëherë tarifën e saj prej 34% ndaj mallrave amerikane deri më 8 Prill.
Në një postim në platformën e tij Truth Social, Trump tha se nëse Kina nuk përmbush kërkesën, tarifat e reja do të hyjnë në fuqi më 9 Prill dhe të gjitha negociatat tregtare me Kinën do të ndërpriten.
Ky përshkallëzim vjen pas një raundi tarifash të ndërsjella, ku SHBA vendosi fillimisht një tarifë 34% ndaj produkteve kineze dhe Kina u kundërpërgjigj me të njëjtën përqindje ndaj produkteve amerikane. Me tarifën shtesë të propozuar nga Trump, totali i tarifave ndaj mallrave kineze mund të kalojë 100%.
Lajmi shkaktoi luhatje të mëdha në tregjet financiare, aksionet e Alibaba Group Holding Ltd (BABA) pësuan një rënie të ndjeshme prej 9.06%, duke u mbyllur në 105.98 dollarë amerikanë.

Programi GSP, një nismë tregtare e SHBA-së për të stimuluar zhvillimin ekonomik në vendet në zhvillim, ka lejuar që një gamë e gjerë produktesh nga Kosova përfshirë produkte bujqësore, materiale të përpunuara dhe artizanale të hyjnë në tregun amerikan pa detyrime doganore që nga viti 2008.
Ndërkohë që Kosova ka përfituar prej vitesh qasje preferenciale në tregun amerikan përmes Programit të Përgjithshëm të Preferencial (GSP) duke eksportuar pa detyrime doganore ne SHBA, ajo vazhdon të zbatojë tarifa për mallrat amerikane, deri në 10%. Ndryshe nga partnerët tregtarë si BE-ja apo vendet e CEFTA-s, SHBA-të nuk gëzojnë trajtim preferencial në tregun kosovar.
Në këtë kontekst, në prill 2025, administrata e Presidentit Donald Trump njoftoi vendosjen e një tarife 10% për importet nga Kosova. Këto tarifa u prezantuan si pjesë e një strategjie për të nxitur reciprocitetin tregtar dhe për të balancuar marrëdhëniet e njëanshme me partnerët më të vegjël ekonomikë.
Po si është e mundur që Kosova të vendosë tarifa doganore ndaj një aleati që ka qenë ndër mbështetësit më të mëdhenj të saj në rrugën drejt lirisë dhe shtetformimit? 
Vendosja e detyrimeve doganore për produktet amerikane, ndërkohë që eksportet kosovare hynin pa doganë në SHBA përmes programit GSP, jo vetëm qe ishte e pabalancuar, por edhe kundër parimeve të partneritetit strategjik.
Tarifa 10% nga administrata Trump është një mundësi për Kosovën të rikalibrojë marrëdhënien tregtare me aleatin e saj më të madh, jo vetëm si akt mirënjohjeje, por si strategji e zgjuar gjeopolitike.