Inteligjenca artificiale (IA) po zhvillohet me një shpejtësi të jashtëzakonshme dhe ka potencialin të transformojë ekonomitë, tregun e punës dhe shërbimet publike në mbarë botën. Megjithatë, pa investime të qëllimshme në infrastrukturë dhe aftësi digjitale, përfitimet e IA-së rrezikojnë të mbeten të përqendruara vetëm në vendet e pasura, paralajmëron Banka Botërore në raportin e saj më të fundit Digital Progress and Trends Report 2025.

Raporti vë në dukje se shumica dërrmuese e inovacionit, kapitalit dhe kapaciteteve teknologjike në fushën e IA-së është e përqendruar në vendet me të ardhura të larta, ndërsa vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme përballen me mungesë infrastrukture, aftësish dhe qasjeje në teknologji.

“IA nuk sjell zhvillim automatikisht,” thekson raporti. “Ndikimi i saj varet nga ndërtimi i themeleve digjitale që mundësojnë adoptimin dhe përshtatjen e saj.”

Sipas Bankës Botërore, vendet me të ardhura të larta zotërojnë rreth 90 për qind të modeleve kryesore të IA-së, start-upeve dhe investimeve me kapital sipërmarrës, ndonëse përfaqësojnë vetëm një pjesë të popullsisë globale. Në të kundërt, shumë vende në zhvillim kanë ende qasje të kufizuar në internet të shpejtë, energji të besueshme dhe shërbime cloud.

Edhe pse mjetet e inteligjencës artificiale gjeneruese, si ChatGPT, janë përhapur me shpejtësi globale, përdorimi mbetet shumë i pabarabartë. Në vendet e pasura, rreth një e katërta e përdoruesve të internetit kanë përdorur këto mjete, ndërsa në vendet me të ardhura të ulëta përqindja mbetet nën 1 për qind.

Raporti identifikon një trend premtues: rritjen e asaj që Banka Botërore e quan “IA e vogël” aplikacione të thjeshta, të përballueshme dhe të dizajnuara për pajisje të zakonshme si telefonat inteligjentë.

Këto zgjidhje tashmë po përdoren në sektorë kyç si arsimi, shëndetësia dhe bujqësia. Mësues, infermierë dhe fermerë në vende si India, Nigeria, Egjipti dhe Filipinet po përdorin IA-në si një “bashkëpunëtor” që rrit efikasitetin e punës, pa zëvendësuar rolin njerëzor.

Banka Botërore thekson se për të përfituar realisht nga inteligjenca artificiale, qeveritë duhet të investojnë në katër shtylla themelore, të njohura si “4C-të”:

• Lidhshmëria (Connectivity) – internet i përballueshëm, energji e qëndrueshme dhe pajisje digjitale

• Kapaciteti kompjuterik (Compute) – serverë, qendra të të dhënave dhe shërbime cloud

• Konteksti (Context) – të dhëna dhe përmbajtje lokale, në gjuhët dhe realitetet kombëtare

• Aftësitë (Competency) – njohuri digjitale dhe aftësi për përdorimin e IA-së

Pa këto themele, paralajmëron raporti, adoptimi i IA-së do të mbetet i kufizuar dhe i pabarabartë.

Ndikimi në tregun e punës

Raporti vëren se kërkesa për aftësi të lidhura me IA-në po rritet më shpejt në vendet me të ardhura të mesme sesa në vendet e pasura. Megjithatë, mungesa e programeve cilësore të trajnimit dhe emigrimi i talenteve po kufizojnë potencialin afatgjatë.

Në të njëjtën kohë, inteligjenca artificiale mund të automatizojë detyra rutinë dhe të ushtrojë presion mbi pagat, veçanërisht në profesionet e shërbimeve dhe administratës, duke rritur rrezikun e polarizimit të tregut të punës.

Banka Botërore u bën thirrje qeverive që të veprojnë shpejt dhe në mënyrë strategjike, duke përshtatur investimet në IA sipas nivelit të gatishmërisë së secilit vend. Prioritet duhet të kenë zgjerimi i internetit, sigurimi i kapaciteteve kompjuterike, reforma në arsim dhe politika për përdorim të përgjegjshëm të inteligjencës artificiale.

“IA përfaqëson një moment vendimtar për zhvillimin global,” thuhet në raport. “Me politikat e duhura, ajo mund të krijojë rritje gjithëpërfshirëse. Pa to, rrezikon të bëhet burim i ri pabarazie.”

Inteligjenca Artificiale rrezikon të thellojë pabarazinë globale pa investime urgjente