Inovacion
E hënë, 19 tetor 2026
Teknologji · Analizë · Zhvillime
Tesla sjell teknologjinë hapësinore në asfalt: Roadster debuton me manovra spektakolare
Tesla ka prezantuar gjeneratën e re të makinës sportive elektrike Roadster, duke demonstruar teknologji të pazakonta që i mundësojnë automjetit të lëvizë me rrotat lart, të ngrihet në ajër dhe të kryejë manovra të kontrolluara gjatë fluturimit.
Prezantimi u zhvillua më 15 tetor në qendrën e testimit të SpaceX në McGregor të Teksasit, ku Elon Musk dhe drejtuesit e kompanisë demonstruan aftësitë e një automjeti që kombinon teknologjinë elektrike me sistemet e shtytjes të frymëzuara nga industria hapësinore.
Gjatë demonstrimit, Roadster u ngjit në një rampë të lakuar, vazhdoi lëvizjen në pozicion të përmbysur dhe më pas u shkëput nga sipërfaqja, duke u rrotulluar në ajër përpara se të ulej mbi rrota.
Në një tjetër demonstrim, makina u ngrit mbi një varg automjetesh të Teslës, përfshirë Cybertruck, Cybercab, Semi, Model Y dhe Model 3, duke kryer një manovër rrotullimi në ajër.
Teknologjitë e demonstruara
Një nga risitë kryesore është sistemi i ventilatorëve të vendosur nën shasinë e automjetit, i cili krijon presion të ulët dhe forcë thithëse, duke e mbajtur makinën të ngjitur pas sipërfaqes.
Sipas Lars Moravy, zëvendëspresident për inxhinieri në Tesla, sistemi mund të gjenerojë një forcë thithëse deri në dyfishin e peshës së automjetit, duke mundësuar lëvizjen edhe në pozicion të përmbysur.
Teknologjia synon gjithashtu të përmirësojë përshpejtimin, frenimin dhe qëndrueshmërinë në kthesa, duke rritur forcën me të cilën gomat shtypen mbi asfalt.
Roadster përdor edhe shtytës me gaz të kompresuar, të zhvilluar me teknologji nga SpaceX. Sistemi përfshin dhjetë gryka shtytëse, të cilat mundësojnë ngritjen e automjetit dhe kontrollin e orientimit të tij në ajër.
Gjatë prezantimit u shpjegua se makina ka dy rezervuarë me kapacitet të përgjithshëm prej 600 litrave, që mbajnë rreth 250 kilogramë ajër të kompresuar. Musk deklaroi se sistemi mund t'i rimbushë rezervuarët pa pasur nevojë për karburant të veçantë raketor.
Përveç sistemeve të shtytjes, Tesla prezantoi aerodinamikën aktive të Roadster, përfshirë krahun e pasmë me kënd të ndryshueshëm dhe konfigurimet që kalojnë nga rezistenca e ulët e ajrit te forca e lartë aerodinamike.
Automjeti përmban gjithashtu drejtim elektronik steer-by-wire, kontroll elektronik të frenimit dhe përshpejtimit, si dhe ulëse të integruara në strukturën e shasisë për të ulur peshën.
Nga 0 në 97 km/h për më pak se një sekondë
Një tjetër demonstrim ishte përshpejtimi i Roadster nga 0 në 60 milje në orë, ekuivalente me rreth 97 kilometra në orë, për vetëm 0.81 sekonda, sipas matjes së paraqitur nga Tesla.
Kompania deklaron se makina mund të arrijë shpejtësi maksimale mbi 370 kilometra në orë, ndërsa autonomia e synuar është mbi 480 kilometra me një karikim të vetëm. Këto shifra mbeten deklarime të prodhuesit dhe nuk përbëjnë ende rezultate të verifikuara në mënyrë të pavarur.
Tri versione Roadster
Tesla ka prezantuar tri konfigurime të modelit të ri.
Versioni Performance është projektuar për përdorim rrugor, me dy ulëse, aerodinamikë aktive dhe sistem thithjeje nën shasi.
Versioni Thrust shton shtytës me gaz të kompresuar në pjesën e pasme, duke synuar përshpejtim më të madh dhe performancë në pistë.
Ndërsa versioni Rocket, i cili do të ofrohet vetëm me ftesë, përfshin një sistem më të avancuar shtytësish për ngritje dhe manovrim në ajër. Ky konfigurim është projektuar me një ulëse dhe nuk është miratuar për qarkullim në rrugë publike.
Prodhimi pritet të fillojë në vitin 2028
Pavarësisht demonstrimeve spektakolare, Roadster nuk është ende në prodhim masiv. Musk ka paralajmëruar se prodhimi pritet të fillojë në vitin 2028, pas disa shtyrjeve të projektit që u prezantua fillimisht në vitin 2017.
Tesla tashmë ka hapur rezervimet për disa konfigurime, por çmimet përfundimtare dhe afatet konkrete të dorëzimit nuk janë konfirmuar.
Musk ka pranuar gjithashtu se aftësitë ekstreme të Roadster nuk janë domosdoshmërisht të optimizuara për siguri dhe se disa prej tyre mund të mos lejohen nga rregulloret e qarkullimit rrugor.
Me këtë prezantim, Tesla synon ta pozicionojë Roadster jo vetëm si një nga makinat elektrike më të shpejta, por edhe si një platformë eksperimentale që ndërthur inxhinierinë automobilistike me teknologjinë hapësinore.
Prezantimi u zhvillua më 15 tetor në qendrën e testimit të SpaceX në McGregor të Teksasit, ku Elon Musk dhe drejtuesit e kompanisë demonstruan aftësitë e një automjeti që kombinon teknologjinë elektrike me sistemet e shtytjes të frymëzuara nga industria hapësinore.
Gjatë demonstrimit, Roadster u ngjit në një rampë të lakuar, vazhdoi lëvizjen në pozicion të përmbysur dhe më pas u shkëput nga sipërfaqja, duke u rrotulluar në ajër përpara se të ulej mbi rrota.
Në një tjetër demonstrim, makina u ngrit mbi një varg automjetesh të Teslës, përfshirë Cybertruck, Cybercab, Semi, Model Y dhe Model 3, duke kryer një manovër rrotullimi në ajër.
Teknologjitë e demonstruara
Një nga risitë kryesore është sistemi i ventilatorëve të vendosur nën shasinë e automjetit, i cili krijon presion të ulët dhe forcë thithëse, duke e mbajtur makinën të ngjitur pas sipërfaqes.
Sipas Lars Moravy, zëvendëspresident për inxhinieri në Tesla, sistemi mund të gjenerojë një forcë thithëse deri në dyfishin e peshës së automjetit, duke mundësuar lëvizjen edhe në pozicion të përmbysur.
Teknologjia synon gjithashtu të përmirësojë përshpejtimin, frenimin dhe qëndrueshmërinë në kthesa, duke rritur forcën me të cilën gomat shtypen mbi asfalt.
Roadster përdor edhe shtytës me gaz të kompresuar, të zhvilluar me teknologji nga SpaceX. Sistemi përfshin dhjetë gryka shtytëse, të cilat mundësojnë ngritjen e automjetit dhe kontrollin e orientimit të tij në ajër.
Gjatë prezantimit u shpjegua se makina ka dy rezervuarë me kapacitet të përgjithshëm prej 600 litrave, që mbajnë rreth 250 kilogramë ajër të kompresuar. Musk deklaroi se sistemi mund t'i rimbushë rezervuarët pa pasur nevojë për karburant të veçantë raketor.
Përveç sistemeve të shtytjes, Tesla prezantoi aerodinamikën aktive të Roadster, përfshirë krahun e pasmë me kënd të ndryshueshëm dhe konfigurimet që kalojnë nga rezistenca e ulët e ajrit te forca e lartë aerodinamike.
Automjeti përmban gjithashtu drejtim elektronik steer-by-wire, kontroll elektronik të frenimit dhe përshpejtimit, si dhe ulëse të integruara në strukturën e shasisë për të ulur peshën.
Nga 0 në 97 km/h për më pak se një sekondë
Një tjetër demonstrim ishte përshpejtimi i Roadster nga 0 në 60 milje në orë, ekuivalente me rreth 97 kilometra në orë, për vetëm 0.81 sekonda, sipas matjes së paraqitur nga Tesla.
Kompania deklaron se makina mund të arrijë shpejtësi maksimale mbi 370 kilometra në orë, ndërsa autonomia e synuar është mbi 480 kilometra me një karikim të vetëm. Këto shifra mbeten deklarime të prodhuesit dhe nuk përbëjnë ende rezultate të verifikuara në mënyrë të pavarur.
Tri versione Roadster
Tesla ka prezantuar tri konfigurime të modelit të ri.
Versioni Performance është projektuar për përdorim rrugor, me dy ulëse, aerodinamikë aktive dhe sistem thithjeje nën shasi.
Versioni Thrust shton shtytës me gaz të kompresuar në pjesën e pasme, duke synuar përshpejtim më të madh dhe performancë në pistë.
Ndërsa versioni Rocket, i cili do të ofrohet vetëm me ftesë, përfshin një sistem më të avancuar shtytësish për ngritje dhe manovrim në ajër. Ky konfigurim është projektuar me një ulëse dhe nuk është miratuar për qarkullim në rrugë publike.
Prodhimi pritet të fillojë në vitin 2028
Pavarësisht demonstrimeve spektakolare, Roadster nuk është ende në prodhim masiv. Musk ka paralajmëruar se prodhimi pritet të fillojë në vitin 2028, pas disa shtyrjeve të projektit që u prezantua fillimisht në vitin 2017.
Tesla tashmë ka hapur rezervimet për disa konfigurime, por çmimet përfundimtare dhe afatet konkrete të dorëzimit nuk janë konfirmuar.
Musk ka pranuar gjithashtu se aftësitë ekstreme të Roadster nuk janë domosdoshmërisht të optimizuara për siguri dhe se disa prej tyre mund të mos lejohen nga rregulloret e qarkullimit rrugor.
Me këtë prezantim, Tesla synon ta pozicionojë Roadster jo vetëm si një nga makinat elektrike më të shpejta, por edhe si një platformë eksperimentale që ndërthur inxhinierinë automobilistike me teknologjinë hapësinore.
Ad space
“Po ecën shumë shpejt”: Nga hekurudhat te AI, frika nga humbja e kontrollit
Thirrjet për ngadalësimin e zhvillimit të inteligjencës artificiale shpesh mbështeten mbi një shqetësim të thjeshtë: teknologjia po përparon shumë shpejt dhe njerëzit mund të humbin kontrollin mbi të.
Por ky lloj shqetësimi nuk është i ri.
Gati dy shekuj më parë, zhvillimi i hekurudhave solli një transformim po aq të pazakontë për shoqërinë e asaj kohe. Njerëzit po udhëtonin me shpejtësi që më parë nuk i kishin përjetuar dhe po ia dorëzonin kontrollin e lëvizjes një sistemi mekanik që nuk e drejtonin vetë.
“Po ecën shumë shpejt”
Shpejtësia e hekurudhave ishte një prej elementeve që krijonte pasiguri në fillimet e transportit modern. Për një shoqëri të mësuar me ecjen, kuajt dhe karrocat, lëvizja me shpejtësi të lartë ishte diçka krejtësisht e re.
Sot, një argument pothuajse i njëjtë dëgjohet për inteligjencën artificiale: zhvillimi po ecën aq shpejt sa shoqëria, ligjet dhe mekanizmat e sigurisë mund të mos arrijnë ta ndjekin.
Teknologjitë janë krejtësisht të ndryshme. Reagimi njerëzor ndaj shpejtësisë së ndryshimit, megjithatë, ka ngjashmëri.
“Nuk e kemi timonin”
Pasagjeri i trenit nuk kishte timon dhe nuk përcaktonte vetë çdo lëvizje të mjetit. Ai ia besonte udhëtimin lokomotivës, shinave, makinistit dhe një infrastrukture që kontrollohej nga të tjerët.
Një formë e ngjashme shqetësimi shfaqet sot rreth inteligjencës artificiale. Sistemet mund të prodhojnë rezultate dhe të marrin hapa që përdoruesi nuk i përcakton individualisht, duke krijuar përshtypjen se një pjesë e kontrollit po i dorëzohet makinës.
Në të dyja rastet, burimi i frikës nuk është domosdoshmërisht vetëm teknologjia, por humbja e kontrollit të drejtpërdrejtë që njerëzit ishin mësuar ta kishin.
“Një gabim mund të prekë shumë njerëz”
Teknologjia industriale ndryshoi edhe përmasën e aksidentit. Një problem në një sistem hekurudhor mund të rrezikonte njëkohësisht shumë pasagjerë.
Inteligjenca artificiale sjell një version modern të shqetësimit për shkallën. Një sistem digjital mund të përdoret nga miliona njerëz ose të integrohet në shumë institucione njëkohësisht. Për këtë arsye, një gabim potencialisht mund të shumëfishohet shumë më shpejt sesa një gabim individual.
“Duhet ta ngadalësojmë derisa ta kuptojmë”
Pothuajse çdo teknologji transformuese krijon një periudhë në të cilën aftësitë e saj zhvillohen më shpejt sesa rregullat që e rrethojnë.
Hekurudhat sollën nevojën për standarde të reja sigurie, sinjalistikë, rregulla operative dhe institucione mbikëqyrëse.
Inteligjenca artificiale po krijon sot debate të ngjashme për licencimin, testimin, përgjegjësinë dhe kufijtë që duhet t’u vendosen sistemeve më të avancuara.
Dallimi i madh është se një pjesë e debatit për AI-në shkon shumë më larg: nga menaxhimi i rreziqeve konkrete deri te skenarët ku inteligjenca artificiale mund të bëhet e pakontrollueshme.
Këta skenarë mbeten shumë më të pasigurt sesa rreziqet që tashmë mund të vëzhgohen.
“Do të marrë vendet e punës”
Edhe transformimet e mëparshme teknologjike nuk e eliminuan punën, por e ristrukturuan atë. Hekurudhat dhe industrializimi dobësuan disa profesione dhe modele biznesi, ndërsa kapitali, fuqia punëtore dhe kërkesa u zhvendosën drejt industrive të reja.
Në një të ardhme të afërt, AI pritet të sjellë një ristrukturim të ngjashëm të tregut të punës. Automatizimi ul nevojën për disa detyra, por njëkohësisht rrit produktivitetin, ul kostot dhe ndryshon mënyrën se si organizohet puna. Një punë që dikur kërkonte dhjetë persona mund të realizohet nga një ekip më i vogël, ndërsa puna dhe kapitali i liruar zhvendosen drejt produkteve, shërbimeve dhe aktiviteteve të reja.
Prandaj, efekti ekonomik i AI-së nuk duhet parë vetëm si zëvendësim i vendeve të punës, por si një ristrukturim i mënyrës se si ekonomia e shpërndan punën, kapitalin dhe produktivitetin.
Teknologji të ndryshme, frikë e njohur
Krahasimi nuk nënkupton se inteligjenca artificiale dhe hekurudhat paraqesin të njëjtin rrezik.
AI ka karakteristika që një lokomotivë nuk i kishte kurrë: mund të prodhojë informacion, të shkruajë programe, të analizojë të dhëna, të komunikojë dhe potencialisht të lidhet me sisteme të tjera.
Hekurudhat tregojnë se kur një teknologji eliminon kufij që për një kohë të gjatë janë konsideruar normalë — të shpejtësisë, shkallës ose kontrollit njerëzor — reagimi fillestar i shoqërisë shpesh përmban frikë.
Një pjesë e këtyre frikërave rezulton e bazuar dhe përfundon duke krijuar standarde më të mira sigurie. Një pjesë tjetër zbehet kur teknologjia bëhet e zakonshme dhe njerëzit mësojnë ta kontrollojnë atë.
Por ky lloj shqetësimi nuk është i ri.
Gati dy shekuj më parë, zhvillimi i hekurudhave solli një transformim po aq të pazakontë për shoqërinë e asaj kohe. Njerëzit po udhëtonin me shpejtësi që më parë nuk i kishin përjetuar dhe po ia dorëzonin kontrollin e lëvizjes një sistemi mekanik që nuk e drejtonin vetë.
“Po ecën shumë shpejt”
Shpejtësia e hekurudhave ishte një prej elementeve që krijonte pasiguri në fillimet e transportit modern. Për një shoqëri të mësuar me ecjen, kuajt dhe karrocat, lëvizja me shpejtësi të lartë ishte diçka krejtësisht e re.
Sot, një argument pothuajse i njëjtë dëgjohet për inteligjencën artificiale: zhvillimi po ecën aq shpejt sa shoqëria, ligjet dhe mekanizmat e sigurisë mund të mos arrijnë ta ndjekin.
Teknologjitë janë krejtësisht të ndryshme. Reagimi njerëzor ndaj shpejtësisë së ndryshimit, megjithatë, ka ngjashmëri.
“Nuk e kemi timonin”
Pasagjeri i trenit nuk kishte timon dhe nuk përcaktonte vetë çdo lëvizje të mjetit. Ai ia besonte udhëtimin lokomotivës, shinave, makinistit dhe një infrastrukture që kontrollohej nga të tjerët.
Një formë e ngjashme shqetësimi shfaqet sot rreth inteligjencës artificiale. Sistemet mund të prodhojnë rezultate dhe të marrin hapa që përdoruesi nuk i përcakton individualisht, duke krijuar përshtypjen se një pjesë e kontrollit po i dorëzohet makinës.
Në të dyja rastet, burimi i frikës nuk është domosdoshmërisht vetëm teknologjia, por humbja e kontrollit të drejtpërdrejtë që njerëzit ishin mësuar ta kishin.
“Një gabim mund të prekë shumë njerëz”
Teknologjia industriale ndryshoi edhe përmasën e aksidentit. Një problem në një sistem hekurudhor mund të rrezikonte njëkohësisht shumë pasagjerë.
Inteligjenca artificiale sjell një version modern të shqetësimit për shkallën. Një sistem digjital mund të përdoret nga miliona njerëz ose të integrohet në shumë institucione njëkohësisht. Për këtë arsye, një gabim potencialisht mund të shumëfishohet shumë më shpejt sesa një gabim individual.
“Duhet ta ngadalësojmë derisa ta kuptojmë”
Pothuajse çdo teknologji transformuese krijon një periudhë në të cilën aftësitë e saj zhvillohen më shpejt sesa rregullat që e rrethojnë.
Hekurudhat sollën nevojën për standarde të reja sigurie, sinjalistikë, rregulla operative dhe institucione mbikëqyrëse.
Inteligjenca artificiale po krijon sot debate të ngjashme për licencimin, testimin, përgjegjësinë dhe kufijtë që duhet t’u vendosen sistemeve më të avancuara.
Dallimi i madh është se një pjesë e debatit për AI-në shkon shumë më larg: nga menaxhimi i rreziqeve konkrete deri te skenarët ku inteligjenca artificiale mund të bëhet e pakontrollueshme.
Këta skenarë mbeten shumë më të pasigurt sesa rreziqet që tashmë mund të vëzhgohen.
“Do të marrë vendet e punës”
Edhe transformimet e mëparshme teknologjike nuk e eliminuan punën, por e ristrukturuan atë. Hekurudhat dhe industrializimi dobësuan disa profesione dhe modele biznesi, ndërsa kapitali, fuqia punëtore dhe kërkesa u zhvendosën drejt industrive të reja.
Në një të ardhme të afërt, AI pritet të sjellë një ristrukturim të ngjashëm të tregut të punës. Automatizimi ul nevojën për disa detyra, por njëkohësisht rrit produktivitetin, ul kostot dhe ndryshon mënyrën se si organizohet puna. Një punë që dikur kërkonte dhjetë persona mund të realizohet nga një ekip më i vogël, ndërsa puna dhe kapitali i liruar zhvendosen drejt produkteve, shërbimeve dhe aktiviteteve të reja.
Prandaj, efekti ekonomik i AI-së nuk duhet parë vetëm si zëvendësim i vendeve të punës, por si një ristrukturim i mënyrës se si ekonomia e shpërndan punën, kapitalin dhe produktivitetin.
Teknologji të ndryshme, frikë e njohur
Krahasimi nuk nënkupton se inteligjenca artificiale dhe hekurudhat paraqesin të njëjtin rrezik.
AI ka karakteristika që një lokomotivë nuk i kishte kurrë: mund të prodhojë informacion, të shkruajë programe, të analizojë të dhëna, të komunikojë dhe potencialisht të lidhet me sisteme të tjera.
Hekurudhat tregojnë se kur një teknologji eliminon kufij që për një kohë të gjatë janë konsideruar normalë — të shpejtësisë, shkallës ose kontrollit njerëzor — reagimi fillestar i shoqërisë shpesh përmban frikë.
Një pjesë e këtyre frikërave rezulton e bazuar dhe përfundon duke krijuar standarde më të mira sigurie. Një pjesë tjetër zbehet kur teknologjia bëhet e zakonshme dhe njerëzit mësojnë ta kontrollojnë atë.
Në këtë pjesë
Inovacion
Meta dhe EssilorLuxottica sjellin syze të reja inteligjente
Meta dhe EssilorLuxottica kanë prezantuar një linjë të re syzesh inteligjente të pajisura me inteligjencë artificiale, duke synuar ta bëjnë teknologjinë më të përballueshme dhe më të integruar në jetën e përditshme të përdoruesve.
Modelet e reja nisin me çmim prej 299 dollarësh dhe vijnë në disa stile të ndryshme, përfshirë korniza drejtkëndëshe dhe modele ovale të zhvilluara në bashkëpunim me Kylie Jenner. Ndryshe nga gjeneratat e mëparshme, syzet e reja nuk mbajnë markat Ray-Ban apo Oakley, megjithëse prodhohen nga EssilorLuxottica.
Pajisjet përfshijnë kamera, mikrofonë dhe altoparlantë të integruar, duke u mundësuar përdoruesve të realizojnë foto dhe video, të kryejnë telefonata dhe të ndërveprojnë me asistentin Meta AI pa përdorimin e duarve. Inteligjenca artificiale mund të analizojë mjedisin përreth, të ndihmojë me navigimin, përkthimet në kohë reale dhe t’u përgjigjet pyetjeve bazuar në atë që sheh përdoruesi.
Sipas Meta-s, këto janë pajisjet e para që debutuan me modelin e ri të inteligjencës artificiale “Muse Spark”, të zhvilluar nga laboratorët e saj të avancuar të AI-së. Kompania e konsideron këtë hap si pjesë të vizionit për “inteligjencën personale”, ku AI-ja shoqëron përdoruesin gjatë gjithë ditës përmes pajisjeve të veshshme.
Lansimi vjen në një kohë kur konkurrenca në tregun e syzeve inteligjente po intensifikohet, me kompani të mëdha teknologjike si Apple, Google dhe Snap që po investojnë gjithashtu në produkte të ngjashme. Megjithatë, Meta mbetet lider i tregut global të syzeve inteligjente.
Modelet e reja nisin me çmim prej 299 dollarësh dhe vijnë në disa stile të ndryshme, përfshirë korniza drejtkëndëshe dhe modele ovale të zhvilluara në bashkëpunim me Kylie Jenner. Ndryshe nga gjeneratat e mëparshme, syzet e reja nuk mbajnë markat Ray-Ban apo Oakley, megjithëse prodhohen nga EssilorLuxottica.
Pajisjet përfshijnë kamera, mikrofonë dhe altoparlantë të integruar, duke u mundësuar përdoruesve të realizojnë foto dhe video, të kryejnë telefonata dhe të ndërveprojnë me asistentin Meta AI pa përdorimin e duarve. Inteligjenca artificiale mund të analizojë mjedisin përreth, të ndihmojë me navigimin, përkthimet në kohë reale dhe t’u përgjigjet pyetjeve bazuar në atë që sheh përdoruesi.
Sipas Meta-s, këto janë pajisjet e para që debutuan me modelin e ri të inteligjencës artificiale “Muse Spark”, të zhvilluar nga laboratorët e saj të avancuar të AI-së. Kompania e konsideron këtë hap si pjesë të vizionit për “inteligjencën personale”, ku AI-ja shoqëron përdoruesin gjatë gjithë ditës përmes pajisjeve të veshshme.
Lansimi vjen në një kohë kur konkurrenca në tregun e syzeve inteligjente po intensifikohet, me kompani të mëdha teknologjike si Apple, Google dhe Snap që po investojnë gjithashtu në produkte të ngjashme. Megjithatë, Meta mbetet lider i tregut global të syzeve inteligjente.